Wat wil een ervaren familiebedrijfsspecialist doorgeven aan een volgende generatie professionals? En wat heeft een professional die zich binnen het vakgebied ontwikkelt eigenlijk nodig? Die twee vragen lijken bij elkaar te horen, maar de antwoorden hoeven niet hetzelfde te zijn.
Tijdens de NGFB masterclass ‘Opvolging in ons eigen vakgebied’ kwamen hiervoor twee treffende begrippen naar voren: het professionele testament en het starterspakket. Ze vormen het vertrekpunt voor dit tweede artikel in een drieluik over opvolging binnen het familiebedrijfsspecialisme.
Wat wil je nalaten?
Een professioneel testament gaat over wat een ervaren specialist van betekenis vindt om door te geven. Dat kunnen vakinhoudelijke inzichten zijn, werkwijzen die zich in de praktijk hebben bewezen of ervaringen met complexe vraagstukken binnen ondernemende families.
Daarbij gaat het niet uitsluitend om kennis die in een handboek kan worden vastgelegd. Juist de afwegingen achter een advies kunnen waardevol zijn. Waarom werd in een bepaalde situatie gekozen voor een terughoudende benadering? Wanneer was het verstandig om een onderwerp wel of juist nog niet te bespreken? En welke inzichten ontstonden pas nadat een opdracht was afgerond?
Een illustratief vertrekpunt is de vraag wat verschillende familieleden onder ‘eerlijk’ verstaan. Gelijk behandelen en rechtvaardig behandelen zijn immers niet noodzakelijk hetzelfde. Een specialist die zo begint, kiest ervoor eerst uiteenlopende verwachtingen zichtbaar te maken voordat oplossingen worden besproken. Niet alleen de vraag zelf, maar vooral de afweging om daarmee te beginnen, kan waardevol zijn om door te geven.
Wie jarenlang met familiebedrijven heeft gewerkt, heeft doorgaans een eigen manier ontwikkeld om naar dergelijke situaties te kijken. Het delen van die ervaring kan anderen helpen hun professionele oordeel te verdiepen, zonder dat zij dezelfde werkwijze hoeven over te nemen.
Maar daarmee is nog niet gezegd dat die kennis aansluit bij wat een nieuwe specialist op dat moment nodig heeft.
Wat moet er in het starterspakket?
Voor een professional die zich binnen het familiebedrijfsspecialisme ontwikkelt, kan de behoefte heel concreet zijn. Niet alleen uitleg over hoe ervaren collega’s werken, maar ook de mogelijkheid om zelf ervaring op te doen. Bijvoorbeeld door mee te kijken bij opdrachten, verantwoordelijkheid te krijgen in een samenwerking of toegang te vinden tot een netwerk waarin nieuwe professionele relaties kunnen ontstaan.
Dat is een wezenlijk verschil. Een ervaren specialist kan bereid zijn zijn kennis te delen, terwijl een beginnende collega vooral behoefte heeft aan een gelegenheid om die kennis in de praktijk te leren toepassen.
Hoe dat eruit kan zien? Een jongere collega loopt mee bij de interviews met familieleden aan het begin van een traject. Na elk gesprek bespreken beide specialisten eerst wat de jongere collega heeft gehoord en wat hem of haar opviel. Pas daarna vertelt de ervaren adviseur hoe hij of zij het ziet en wat de volgende stap zou zijn. Bij een volgende opdracht voert de jongere collega een deel van de gesprekken zelf, met de ervaren collega op de achtergrond. Zo wordt kennis niet alleen uitgelegd, maar ook geoefend.
Bovendien vraagt professionele ontwikkeling om ruimte voor een eigen aanpak. Wie uitsluitend leert hoe een ervaren collega het altijd heeft gedaan, krijgt nog niet vanzelfsprekend de mogelijkheid om een eigen positie als adviseur te ontwikkelen.
Het professionele testament en het starterspakket zijn daarom geen twee benamingen voor hetzelfde overdrachtsproces. Ze vertegenwoordigen verschillende perspectieven. Het ene begint bij de vraag wat iemand wil meegeven; het andere bij wat iemand nodig heeft om verder te komen.
Dat verschil hoeft geen tegenstelling te zijn. Het vraagt wel om een gesprek waarin beide perspectieven serieus worden genomen. Wat is voor een ervaren specialist waardevol om te delen? Welke kennis kan een nieuwe professional daadwerkelijk gebruiken? En waar is niet zozeer overdracht nodig, maar ruimte om zelf te oefenen, verantwoordelijkheid te dragen en ervaring op te bouwen?
Voor het NGFB is die wisselwerking relevant. Binnen het Gilde komen professionals met uiteenlopende ervaringsniveaus en achtergronden samen. Denk aan begeleiding door ervaren Gilde-specialisten, ontwikkelactiviteiten en samenwerking in commissies, projecten of rond inhoudelijke thema’s. Ook het leren overbrengen van vakkennis aan een breder publiek kan onderdeel zijn van professionele ontwikkeling. Zo ontstaan binnen het Gilde verschillende plekken waar ervaring en ontwikkeling elkaar ontmoeten.
Het doorgeven van een vak begint daarmee niet alleen bij wat de ervaren generatie wil nalaten. Minstens zo belangrijk is de vraag wat een volgende generatie nodig heeft om er zelfstandig mee verder te kunnen.
Om over na te denken
- Wat zou er in jouw professionele testament staan?
- Weet je wat een jongere collega in jouw vakgebied werkelijk nodig heeft, of ga je daarvan uit?
- Bij welke opdracht zou je een collega kunnen laten meekijken?

