In veel mkb- en familiebedrijven is er één factor die bepalend is voor het succes van de onderneming: de ondernemer. Het is vaak die ene persoon die het bedrijf heeft opgebouwd, de relaties onderhoudt, kansen ziet in de markt en knopen doorhakt wanneer dat nodig is. Die betrokkenheid zorgt voor snelheid, visie en ondernemerschap.
Maar er zit ook een keerzijde aan. Want wat gebeurt er met het bedrijf als die ondernemer er – tijdelijk of langer – niet is?
In een recente aflevering van onze NGFB-podcast De Onzichtbare Olifant staat precies die vraag centraal. Het gesprek maakt duidelijk dat in veel bedrijven zelden expliciet wordt gesproken over de grote afhankelijkheid van de ondernemer.
Uit de aflevering komen vier inzichten naar voren die relevant zijn voor vrijwel ieder mkb- en familiebedrijf.
De ondernemer als spil van de organisatie
In een groot deel van het Nederlandse mkb vervult de ondernemer meerdere rollen tegelijk. Hij of zij is niet alleen eigenaar, maar ook het commerciële gezicht van het bedrijf, relatiebeheerder, strateeg en vaak degene die problemen oplost wanneer iets vastloopt.
Zolang alles goed gaat, lijkt dat geen probleem. Sterker nog: het is vaak precies deze persoonlijke betrokkenheid die het bedrijf succesvol maakt. Maar het betekent ook dat een onderneming kwetsbaar kan worden wanneer die ene persoon tijdelijk niet beschikbaar is.
In bedrijven zonder volwaardig managementteam kan het wegvallen van de ondernemer directe gevolgen hebben voor klantrelaties, commerciële kansen, besluitvorming en dagelijkse aansturing. Veel van die verantwoordelijkheden blijken in de praktijk impliciet bij de ondernemer te liggen. De afhankelijkheid is vaak groter dan men zich realiseert.
De paradox van ondernemerschap: jezelf misbaar maken
Voor veel ondernemers voelt het tegennatuurlijk om taken los te laten. Hun succes is immers vaak het gevolg van persoonlijke inzet, betrokkenheid en het vermogen om overal bovenop te zitten.
Toch ontstaat er op een bepaald moment een paradox. Juist om een onderneming sterker en toekomstbestendiger te maken, moet de ondernemer leren zichzelf gedeeltelijk misbaar te maken.
Dat betekent niet dat de ondernemer minder belangrijk wordt. Het betekent dat verantwoordelijkheden worden gedeeld, mensen binnen het bedrijf ruimte krijgen om hun rol te pakken en kennis niet alleen in het hoofd van één persoon zit.
Door verantwoordelijkheden te verdelen, mensen hun talenten meer te laten benutten en processen beter te organiseren, ontstaat een organisatie die minder kwetsbaar is – en vaak ook beter kan groeien.
Uitval is geen theoretisch scenario
Een belangrijk inzicht uit de podcast is dat uitval van de ondernemer geen hypothetisch scenario is. Een ongeluk, ziekte of simpelweg een periode met minder energie kan iedereen overkomen.
Juist in zo’n situatie wordt zichtbaar hoeveel activiteiten direct verbonden zijn met de ondernemer zelf: het onderhouden van relaties, het signaleren van nieuwe kansen in de markt of het nemen van strategische beslissingen.
Wanneer die activiteiten tijdelijk wegvallen, kan dat merkbare gevolgen hebben voor de ontwikkeling van het bedrijf. De vraag is daarom niet óf er ooit iets onverwachts gebeurt, maar of de organisatie daarop is voorbereid.
Continuïteit is geen eenmalig project
Veel ondernemers beginnen pas over continuïteit na te denken wanneer opvolging concreet wordt of wanneer zich een onverwachte situatie voordoet. In de praktijk blijkt echter dat continuïteit geen onderwerp is dat je één keer regelt en daarna kunt afvinken. Het vraagt voortdurende aandacht op meerdere niveaus binnen het bedrijf en de familie.
Binnen de organisatie gaat het bijvoorbeeld om een duidelijke taakverdeling, het delen van kennis en het verdelen van verantwoordelijkheden. Op bestuurlijk niveau kunnen vragen spelen rond besluitvorming en de managementstructuur. Daarnaast zijn er juridische aspecten, zoals volmachten, governance-afspraken en de manier waarop eigendom is georganiseerd.
In familiebedrijven komt daar nog een extra dimensie bij: het delen van informatie binnen de familie en het tijdig betrekken van mogelijke opvolgers.
Wanneer deze onderwerpen tijdig worden besproken en georganiseerd, ontstaat er rust. Niet alleen binnen het bedrijf, maar ook binnen de familie.
Een sterk bedrijf draait niet op één persoon
De ondernemer blijft vaak de motor van het bedrijf, maar een gezonde organisatie zorgt dat die motor niet de enige krachtbron is. Want zoals zo mooi in de podcast wordt gezegd: ‘ook het sterkste paard kan moe worden.’
Door open te spreken over afhankelijkheid, uitval en continuïteit ontstaat een onderneming die minder kwetsbaar en beter voorbereid is op de toekomst. Dat is niet alleen belangrijk voor de ondernemer zelf, maar ook voor medewerkers, klanten en volgende generaties.
Luister hier de volledige aflevering.
Deze podcastserie wordt mede mogelijk gemaakt door Van Lanschot Kempen, al bijna drie eeuwen onafhankelijk investment en private banker voor familiebedrijven.
