De essentie van een familiebedrijf is dat een familie eigenaar is van het bedrijf. Een ander kenmerk van een familiebedrijf is de lange termijn focus. Veel families zien zichzelf als rentmeester of steward van de onderneming. Tijdens ons jaarlijkse NGFB-symposium werden de hersenen van de aanwezigen gekraakt toen we over steward-ownership in gesprek gingen met Nicole Gorris en Jorick Wijnen van We are Stewards.
Wat is steward-ownership?
Als sprake is van steward-ownership (SO), dan is het bedrijf van zichzelf en niet van één of meer personen (inclusief eigendom via een vennootschap). Een SO bedrijf heeft stewards in plaats van aandeelhouders. De groep stewards kan bestaan uit alleen werknemers of een combinatie van werknemers en externen. In een SO bedrijf staat het belang van de onderneming voorop, niet het belang van de aandeelhouder die focust op aandeelhouderswaarde. Het gevolg is dat winstmaximalisatie die ten koste gaat van het bedrijf verdwijnt; het uitkeren van hoge dividenden heeft geen prioriteit.
De principes van steward-ownership zijn:
- Zelfbestuur: het stemrecht ligt bij de mensen die in het bedrijf werken.
Een individu of familie die besluit om een bedrijf steward-owned te maken, heeft geen controlerende zeggenschap meer. - Winst dient de missie van het bedrijf.
Er kan winst aan oprichters of investeerders worden uitgekeerd, maar de doelen van het bedrijf hebben prioriteit.
Naast deze twee principes, is het borgen van het steward-ownership een belangrijke voorwaarde voor succes. Juridisch dient te worden vastgelegd dat het bedrijf niet zonder toestemming van de stewards kan worden verkocht.
Steward-ownership in de praktijk
In Nederland is dit eigendomsmodel niet nieuw, maar het is ook niet veelvoorkomend; ongeveer 100 Nederlandse ondernemingen hebben nu steward-ownership, aldus Wijnen. Het bedrijf Remeha (opgericht in 1935, € 2,2 miljard omzet in 2022) is een voorbeeld van een SO bedrijf. De toenmalige eigenaren waren in de jaren 80 beducht voor de gevolgen van globalisering. Als Remeha eigendom zou worden van een grote marktpartij, wat zou die dan doen? Remeha medewerkers ontslaan en permanent verlies van werkgelegenheid in Nederland? Dit paste niet bij de visie van de oprichter en aandeelhouders van Remeha. Daarom hebben de aandeelhouders besloten het eigendom via een shareholder foundation terug te geven aan het bedrijf. Het stichtingsbestuur zorgt voor de uitvoering van de doelstellingen van de stichting. Bij Remeha is dit o.a. het bevorderen van opleidingen van vakmensen.
Tijdens de workshop kwam ook het voorbeeld van de Deense brouwerij Carlsberg voorbij. Carlsberg is grotendeels eigendom van de Carlsberg Foundation, een stichting. Het bestuur van de foundation bestond uit wetenschappers en zij werden de stewards van de brouwerijen. Dit werkte niet, want de wetenschappers wisten niets van bierbrouwen. Er is een brouwerijraad opgericht om te zorgen dat Carlsberg goed gemanaged en bestuurd kon blijven. Overigens is een deel van de aandelen Carlsberg beursgenoteerd.
Past steward-ownership bij familiebedrijven?
Voor wie is dit eigendomsmodel interessant? Als een ondernemer geen opvolging heeft, dan kan het bedrijf eigendom worden van zichzelf. Met goede stewards en goed management kan het bedrijf dan voortbestaan, ook na overlijden van de oprichter-eigenaar. Ook als de wens is de continuïteit van de onderneming echt voorop te stellen, dan kan dit model overwogen worden.
De leden van het NGFB werken met families die eigenaar zijn van een bedrijf en daarom een generatie-overschrijdende visie hebben. Het regelen van de opvolging in leiding en eigendom zijn kernvraagstukken voor deze bedrijfsfamilies en hun adviseurs. De vraag zal dan ook per familie en familiebedrijf zijn: wat speelt er en is steward-ownership daar een oplossing voor? Of andersom gezegd: voor welke problemen is steward-ownership een oplossing? Dit antwoord is (nog) niet duidelijk. De stichtingen die vaak eigenaar van de aandelen worden, kunnen de dividenden inzetten voor doelen die zij aantrekkelijk en belangrijk vinden. Ze drukken daarmee een stempel op hoe de samenleving eruitziet en zich ontwikkelt. Welke impact dat heeft, kwam in de workshop niet meer aan de orde, maar geeft zeker stof tot nadenken.
