Twee leden van het NGFB, Yvonne ’t Hart en Albert Froom, vertelden een bevlogen verhaal over de inzet van assessments specifiek bij opvolging in het familiebedrijf. Hoe kun je ontwikkel-assessments voor familieleden inzetten, of executive-assessments als selectiemiddel voor externe opvolgers of andere directieleden?
Ontwikkelingspotentieel
Bij familiebedrijven stelt de unieke relatie tussen familie, eigenaren en bedrijf bijzondere eisen aan een assessment voor mogelijke opvolgers. Yvonne: “Reguliere assessments meten de aanwezige competenties en vaardigheden uitgaande van een specifiek functieprofiel. Bij de opvolging in familiebedrijven gaat het echter om veel meer dan dat. Het gaat om het ontwikkelpotentieel uitgaande van de persoonlijkheid, drijfveren en capaciteiten van de opvolger. Een assessment bestaat uit een aantal tests, opdrachten en simulaties die duidelijkheid geven over wat het potentieel is van iemand. Door het inzetten van de juiste combinatie van instrumenten wordt de voorspellende waarde van het assessment vergroot.”
Botsende systemen
Het grote verschil tussen een regulier assessment en een ontwikkelassessment voor familiebedrijven zit hem volgens Yvonne in het snijvlak van familiesysteem en bedrijfssysteem. “Die twee systemen kunnen haaks tegenover elkaar staan. In familiesystemen is namelijk alles erop gericht om de stabiliteit te bewaren, terwijl in bedrijfssystemen stilstand wordt gezien als achteruitgang. Binnen het familiebedrijf heb je bovendien een vaste plek omdat je nu eenmaal binnen de familie geboren bent. In het bedrijf moet je je plek nog maar zien te vinden en die kan heel anders zijn dan je plek in het familiesysteem. Zo kun je als jongste zus opeens de baas worden van je oudste broer. Dat brengt allerlei dynamieken met zich mee waar je je bewust van moet zijn bij assessments in familiebedrijven. Uiteraard breng je van tevoren ook de ontwikkeling van de familie en het familiebedrijf in kaart. In welke fase bevindt de organisatie zich? Welke generatie staat aan het roer? Is er een familiestatuut? Zijn er familiewaarden geformuleerd? Omdat al deze input bepaalde eisen stelt aan de potentiële opvolger(s), maken we op basis van het volledige plaatje een profiel dat dient als toetssteen voor het assessment.”
Meer geluk en plezier
Wat heeft een familiebedrijf nodig om te blijven voortbestaan en hoe kun je de kwaliteiten van de opvolger(s) daarvoor het beste inzetten? Belangrijke vragen die met een ontwikkelassessment beantwoord kunnen worden. Yvonne: “Vaak willen ouders weten wat de best passende rol is voor hun kind(eren) binnen het familiebedrijf. Een rol waarin ze geluk en plezier ervaren. Kan zoon of dochter de rol van eindverantwoordelijk directeur aan? Wanneer er meer opvolgers zijn, wat is dan de beste teamsamenstelling waarin de teamleden elkaar versterken?”
Meer vertrouwen
Wat leveren ontwikkelassessments voor familiebedrijven op voor de opvolgers, maar ook voor degene die aftreden? Yvonne: “De uitkomsten geven meer inzicht in de kwaliteiten en de ontwikkelpunten van de opvolger. Op basis hiervan kan een gericht ontwikkelplan worden gemaakt. De schriftelijke rapportage wordt zo transparant mogelijk en met respect en waardering besproken met de direct betrokkenen: ouders, broers, zussen en eventueel partner van de potentiële opvolger. Ik vraag altijd of de opvolger zelf de belangrijkste conclusies wil presenteren. De nadruk ligt op iemands kwaliteiten en hoe je die verder kunt ontwikkelen.”
Een ontwikkelassessment levert meer vertrouwen op voor zowel de opvolger als voor de aftredende ouder en de rest van de familie. Door de objectieve uitkomsten weet je als aftredend CEO wat je zoon of dochter in huis heeft en wat hij of zij nog moet ontwikkelen. Daardoor kun je het ook beter loslaten en uit handen geven aan de volgende generatie.”
Externe opvolging
Voor nationaal en internationaal opererende familiebedrijven waar geen opvolgers zijn of waar de opvolgers nog te jong of te onervaren zijn, zoekt Albert een externe oplossing. “Ik zorg er als assessor voor dat ik het familiebedrijf van binnen en van buiten ken. Met de familie en het managementteam proberen we zo goed mogelijk in beeld te krijgen wat het profiel is van wie we zoeken. De focus ligt daarbij enerzijds op de organisatie en anderzijds op karakter en competenties. We richten de blik op alle mogelijke kandidaten: externe kandidaten, maar eventueel ook interne niet-familieleden. Een executive-assessment is selectief van karakter; het is een objectieve meting die aangeeft of diegene wel of niet geschikt is voor de functie van CEO.”
Vaak kijkt Albert ook naar de totale samenstelling van het bestuur van een familiebedrijf. “We lichten het bestuur van de organisatie door in het licht van de normen en waarden van het familiebedrijf. Middels een teamassessment breng ik dan de capaciteiten van de verschillende teamleden in kaart. Wat er nog mist in het team is vervolgens de input voor het profiel van de nieuwe CEO. Op die manier wordt het team aangevuld met een CEO die het managementteam veel completer maakt en daarmee de toekomst van het familiebedrijf waarborgt.”
De zin van assessments
Voor familiebedrijven kan een assessment uitermate behulpzaam zijn bij opvolgingsvraagstukken. Een familiebedrijfsspecialist die het assessmenttraject begeleidt en uitvoert, kent de dynamiek van familiebedrijven en de mogelijk delicate familiestructuren. Albert: “Een assessment maakt het mogelijk om te objectiveren door te meten. Uiteraard ben je er verantwoordelijk voor dat de uitkomst zo valide mogelijk is. Je zorgt ook voor een soft landing: je deelt nooit de harde testuitslagen met elkaar, maar je bespreekt met name de persoonlijke eigenschappen van de mogelijke opvolger(s). Een assessment onderstreept wat iemands kwaliteiten zijn en waar in het familiebedrijf iemand het best tot ontwikkeling komt. Je maakt diepere lagen zichtbaar en zet mensen in hun kracht. Zo komen familieleden door een assessment veel dichter bij elkaar te staan en heb je als oude generatie het vermogen om los te laten en te vertrouwen dat het goedkomt met de komende generatie aan het roer van het familiebedrijf.”
Yvonne ’t Hart en Albert Froom deelden hun verhaal en hun visie op assessments in familiebedrijven op de eerste inspiratiebijeenkomst van het NGFB, met een geweldige opkomst op een bijzondere middag vol inspiratie en professionele kennisuitwisseling.
Tekst: Esther Smid
