Wat zijn de “key dilemmas” van familiebedrijven om te blijven floreren in een veranderende wereld. Professor Alfredo de Massis besprak deze dilemma’s tijdens het jaarlijkse NGFB congres. Hij sloot af met een interessante visie op innovatie in het familiebedrijf: “Benut actief de traditie van het familiebedrijf als inspirerende bron voor innovatie.”
De wereld is getuige van drastische globale veranderingen, ook wel een “polycrisis” * genoemd. Ook ondernemende familiebedrijven voelen de dynamiek en onzekerheden van deze crisis. Dat vraagt anders kijken en denken naar de verschillende onderdelen van de familie en het familiebedrijf. Prof. De Massis gebruikt hiervoor de term “the entrepreneurial family galaxy”, waarbij verschillende onderdelen, zoals het bedrijf of de bedrijven, het onroerend goed, de familie-holding, het familieberaad, het familie-museum, etc. allen onderdeel zijn van de “galaxy” van de familie. Om hun galaxy continuïteit te bieden doet De Massis een oproep aan familiebedrijven om hun blik te verbreden en oude aannames en veronderstellingen in de volle breedte te overdenken. De Massis noemt daarbij specifiek vijf gebieden waar familiebedrijven vanuit de uitdagingen van de polycrisis anders over zouden kunnen denken en handelen:
1 Hoe om te gaan met het beheer van het vermogen en familiekapitaal in deze onzekere tijden?
Bij veel familiebedrijven wordt het vermogen en kapitaal vaak met relatief weinig aandacht beheerd. Daarnaast worden vaak beperkte (financiële) doelstellingen verlangd of geëist aan het rendement op het vermogen of aan het rendement van de bedrijfsonderdelen. In deze tijden met sterke pieken en dalen is het juist belangrijk om meer rendement gedreven te worden om buffers op te kunnen bouwen voor onzekere tijden of het wijzigen van de strategie.
Daarnaast zullen familiebedrijven hun (financiële) risico’s beter moeten spreiden om minder gevoelig te worden en disrupties in specifieke markt- en bedrijfsonderdelen op te kunnen vangen.
2 Is het plannen van successie vanuit een zorgvuldig en lange termijn proces nog wel passend bij de huidige -vaak onverwachte- uitdagingen en de hiervoor benodigde competenties?
De omvang en snelheid waarmee de verschillende uitdagingen zich bij familiebedrijven aandienen, vraagt wellicht ook dat familiebedrijven hun opvolgingsproces (voor bedrijf, commissarissen en STAK) anders moeten inrichten. Welke competenties zijn nodig om snelle en onverwachte opvolgingsvraagstukken te realiseren? Is het werken met scenario’s en het vooraf bespreken met aandeelhouders, RvC/RvA en directie van de scenario’s zinvol? Is het zinvol om de eisen aan toekomstige aandeelhouders en bestuurders meer toe te spitsen op het kunnen omgaan met onzekerheden en disrupties?
3 Is het perspectief van veel familiebedrijven op het behouden van de identiteit en familie-invloed nog steeds de juiste invalshoek bij het nemen van grote beslissingen?
Bij veel familiebedrijven is het behoud van de familie-identiteit en de familie-invloed een dominant thema in veel (interne) discussies. De vraag mag of moet gesteld worden waar het bedrijf en de familie naar de toekomst het meest gebaat bij is. Is het te overwegen om (een deel) van de onderneming te vervreemden om op basis hiervan groei te kunnen realiseren, andere competenties binnen te halen en/of het familievermogen (deels) te kunnen zeker stellen? Is het behoud van de identiteit vanuit de familie een “asset” of een “liability”? Veel families zullen het lastig vinden om deze vraag objectief te beantwoorden. Alleen al het stellen van de vraag over het al dan niet vervreemden kan lastig zijn binnen de familie context en vereist soms moed.
4 Hoe vertaalt het lange termijn en continuïteits-denken van familiebedrijven zich naar de uitdagingen van hier en nu?
Veel familiebedrijven benoemen het zekerstellen van de continuïteit en lange termijn perspectief als een één van de belangrijkste thema’s. Daarbij wordt de toekomst vaak gezien in de context van het verleden en de geschiedenis van de onderneming en de familie. De uitdagingen van vandaag binnen de “polycrisis” vragen echter andere oplossingen. Is de familie in staat om nieuwe strategieën te ontwikkelen? Weet zij zichzelf opnieuw uit te vinden?
5 Hoe blijft het familiebedrijf innovatief en ondernemend en maakt het tegelijkertijd gebruik van de ervaringen uit het verleden?
De Massis gebruikt het concept “innovatie vanuit traditie” als een manier om te innoveren. Door innovaties uit het verleden te koppelen aan de identiteit van de familie en haar onderneming wordt een basis gelegd voor inspiratie en authenticiteit. Succesvolle familiebedrijven koppelen nieuwe technologieën en toepassingen aan hun succesvolle innovaties uit het verleden. Een voorbeeld hiervan is de Italiaanse botenbouwer Apreamare met als slogan: “A sophisticated design matching tradition and innovation”. Dit familiebedrijf heeft in de loop der jaren de overgang gemaakt van het bouwen van vissersboten naar luxe pleziervaartuigen, maar wel in de stijl en traditie van de vissersboten.
De Massis stelt dat het in deze tijd van polycrisis belangrijk is om jezelf als familiebedrijf te bevragen over soms lastige of gevoelige onderwerpen. Uiteindelijk worden de families er beter van door hun gezichtsveld te verbreden en sommige aannames te herijken.
Tekst: Dirk-Harm Eijssen , Nederlands Gilde van Familiebedrijfsspecialisten
(*: Polycrisis: crises in meerdere wereldsystemen die elkaar beïnvloeden, versnellen en/of versterken.
Innovation Through Tradition: Lessons From Innovative Family Businesses And Directions For Future Research, January 2016, Academy of Management Perspectives 30(1):93-116)
